Pijet energjike po dëmtojnë shëndetin e të rinjve në Kosovë
Mjekët paralajmërojnë: Pijet energjike po dëmtojnë shëndetin e të rinjve në Kosovë
Konteksti
Pavarësisht rreziqeve të dokumentuara, pijet energjike mbeten lehtësisht të aksesueshme për të rinjtë në Kosovë — madje edhe pranë shkollave.
Në të njëjtën kohë, vendi ende nuk ka një ligj të miratuar përfundimisht që rregullon shitjen e tyre për të miturit. Një projektligj i propozuar që në vitin 2019 dhe i kaluar në lexim të parë në vitin 2024 nuk është miratuar ende.
Arsyeja kryesore është bllokimi institucional — Kuvendi i Kosovës nuk ka arritur të formohet plotësisht për të vazhduar procedurat dhe për të çuar përpara miratimin e ligjit.
Projektligji parasheh ndalimin e shitjes për personat nën 18 vjeç, kufizimin e reklamimit dhe vendosjen e paralajmërimeve në ambalazh.
““Konsumimi afatgjatë i këtyre pijeve, sidomos në moshat e reja, ka efekte të ndryshme negative — duke filluar nga obeziteti për shkak të përmbajtjes së lartë të karbohidrateve dhe sheqernave, deri te çrregullimet e ritmit të zemrës dhe hipertensioni si pasojë e kafeinës dhe taurines,” tha kardiologu Rinor Bejiqi.”
Pikëpamje të tjera
Industria e pijeve energjike i promovon këto produkte si burim energjie dhe përqendrimi, veçanërisht për të rinjtë aktivë dhe studentët.
Ndërkohë, mungesa e kategorizimit të veçantë në sistemin tatimor dhe fakti që ato shiten nga një gamë e gjerë biznesesh ushqimore e bën të vështirë kontrollin dhe monitorimin institucional.
Disa argumentojnë se përgjegjësia duhet të mbetet te individi dhe familja, duke theksuar rolin e prindërve në kontrollin e konsumit të fëmijëve.
Këndvështrimi i Spiranca Institute
Të dhënat mbi importin zbulojnë një paradoks domethënës në mënyrën se si funksionon reagimi institucional në Kosovë.
Sipas Doganës së Kosovës, importi i pijeve energjike arriti kulmin në vitin 2022 me rreth 4.4 milionë njësi — në një periudhë kur nuk kishte pothuajse asnjë reagim institucional për kufizimin e tyre. Në vitet 2023 dhe 2024, pikërisht kur nisi diskutimi për masa ligjore dhe projektligji kaloi në lexim të parë, importi pësoi rënie të ndjeshme.
Në vitin 2025, ndërkohë që ligji ende nuk është miratuar përfundimisht për shkak të mosfunksionimit të plotë të Kuvendit, importi ka filluar sërish të rritet. Ky paradoks tregon se edhe sinjalet politike dhe debati publik mund të ndikojnë në treg, por pa vendimmarrje dhe zbatim konkret, efekti mbetet i përkohshëm.
Në këtë kontekst, roli i gazetarisë është thelbësor. Raportimi i bazuar në fakte, që lidh shëndetin publik me politikat dhe tregun, është një nga mjetet kryesore për të informuar qytetarët dhe për të nxitur llogaridhënie institucionale.
Pa këtë presion publik dhe informim të vazhdueshëm, çështje që prekin drejtpërdrejt shëndetin e të rinjve rrezikojnë të mbeten të pazgjidhura.